Miękkie, puszyste, delikatnie maślane ciasto drożdżowe na dużą blachę to klasyk, który trudno przebić. Pachnie ciepłym mlekiem, wanilią i świeżo upieczoną skórką, a w środku pozostaje wilgotne, ale sprężyste. Wystarczy prosty, sprawdzony przepis i kilka podstawowych zasad, żeby uzyskać wysokie, równomiernie wyrośnięte ciasto, idealne solo, z kruszonką lub z owocami. Ten wariant jest uniwersalny – na standardową dużą blachę z piekarnika – i dobrze znosi modyfikacje pod swój gust.
Składniki na proste ciasto drożdżowe na dużą blachę
Porcja na dużą blachę z piekarnika ok. 25 × 38 cm (ew. klasyczna blacha 40 × 35 cm z rantem).
- Mąka pszenna typ 450–550 – 500 g (ok. 3 i 1/3 szklanki po 150 g)
- Świeże drożdże – 30–35 g (lub 7–8 g drożdży suchych instant)
- Mleko – 250 ml, letnie (ok. 37–38°C)
- Cukier – 100 g (ok. 1/2 szklanki)
- Masło – 80 g, roztopione i przestudzone
- Jajka – 2 sztuki (rozmiar M), w temp. pokojowej
- Żółtko – 1 sztuka (do ciasta lub do posmarowania wierzchu)
- Sól – 1/2 łyżeczki
- Cukier wanilinowy lub esencja waniliowa – 1 łyżeczka
Opcjonalnie (ale bardzo polecane):
- Skórka starta z 1 cytryny lub pomarańczy – do aromatu
- Cukier perlisty lub zwykły – do posypania
- Owoce (np. śliwki, jabłka, jagody, rabarbar) – 400–600 g
Prosta kruszonka (jeśli ma być ciasto drożdżowe z kruszonką):
- Mąka pszenna – 100 g
- Cukier – 60 g
- Masło – 60 g, zimne
Przygotowanie krok po kroku – proste ciasto drożdżowe na dużą blachę
-
Przygotowanie składników
Masło roztopić i odstawić, aby było płynne, ale nie gorące. Mleko delikatnie podgrzać – ma być wyraźnie ciepłe, lecz nie parzące. Jajka i żółtko powinny mieć temperaturę pokojową (w razie potrzeby można je na kilka minut włożyć – w skorupkach – do ciepłej, nie gorącej wody). -
Robienie zaczynu drożdżowego
Do miski wlać ok. 100 ml letniego mleka, dodać rozkruszone świeże drożdże, 1 łyżkę cukru i 2 łyżki mąki (odjąć z odważonej porcji 500 g). Wymieszać do gładkości – ma powstać dość rzadka pasta. Przykryć ściereczką i odstawić w ciepłe miejsce na 10–15 minut, aż zaczyn zacznie wyraźnie rosnąć i puszczać pęcherzyki. -
Łączenie składników ciasta
Do dużej miski przesiać pozostałą mąkę, dodać cukier, cukier wanilinowy, sól i ewentualnie skórkę z cytryny/pomarańczy. Wlać resztę ciepłego mleka, dodać wyrośnięty zaczyn oraz jajka i żółtko. Mieszać łyżką lub hakiem miksera do wstępnego połączenia składników. -
Wyrabianie ciasta drożdżowego
Zacząć wyrabiać ciasto – ręcznie (ok. 10–15 minut) lub mikserem z hakiem (ok. 8–10 minut). Gdy ciasto zacznie się robić elastyczne i mniej klejące, stopniowo wlewać roztopione, przestudzone masło, ciągle wyrabiając. Na początku ciasto będzie się „ślizgać” i kleić, ale po kilku minutach powinno wchłonąć tłuszcz i stać się gładkie, sprężyste i miękkie.Ciasto jest dobrze wyrobione, gdy odchodzi od ścianek miski, lekko się błyszczy i można je delikatnie rozciągnąć w cienką „błonkę” bez natychmiastowego pękania.
-
Pierwsze wyrastanie
Uformować z ciasta kulę, włożyć do dużej miski lekko posmarowanej olejem, obrócić, aby cienka warstwa tłuszczu pokryła całość. Przykryć ściereczką lub folią spożywczą. Odstawić w ciepłe, nieprzewiewne miejsce na ok. 60–90 minut, aż ciasto podwoi swoją objętość. Jeśli pomieszczenie jest chłodniejsze, czas może się wydłużyć. -
Przygotowanie blachy i (opcjonalnie) kruszonki
Blachę wyłożyć papierem do pieczenia lub dokładnie posmarować masłem i oprószyć mąką/bułką tartą. Jeśli ma być kruszonka: zimne masło posiekać z mąką i cukrem, a następnie szybko rozetrzeć palcami do powstania grudek. Wstawić do lodówki, aż będzie potrzebna. -
Formowanie ciasta na blasze
Wyrośnięte ciasto krótko odgazować, delikatnie je zagniatając (dosłownie kilkanaście sekund). Przełożyć na blat lekko oprószony mąką. Rozpłaszczyć dłonią lub delikatnie rozwałkować na kształt zbliżony do wielkości blachy. Przenieść na przygotowaną formę i równomiernie rozciągnąć palcami do brzegów. Ciasto powinno mieć mniej więcej równą grubość. -
Dodanie owoców lub kruszonki (opcjonalnie)
Jeśli używane są owoce – ułożyć je na cieście (śliwki przeciętą stroną do góry, jabłka w plasterkach, mniejsze owoce równomiernie rozsypać). Wierzch można lekko oprószyć cukrem. Następnie posypać schłodzoną kruszonką lub zostawić ciasto „gładkie” – do samego posmarowania jajkiem. -
Drugie wyrastanie na blasze
Ciasto na blasze przykryć ściereczką i odstawić na 25–35 minut, aż ponownie wyraźnie podrośnie i stanie się wyraźnie puchate. W tym czasie rozgrzać piekarnik do 180°C, grzanie góra–dół (bez termoobiegu). -
Przygotowanie do pieczenia
Tuż przed włożeniem do piekarnika wierzch ciasta delikatnie posmarować roztrzepanym żółtkiem wymieszanym z 1 łyżką mleka – skórka będzie wtedy ładnie błyszcząca i złocista. Jeśli ciasto jest z owocami i kruszonką, można posmarować tylko widoczne części ciasta między owocami. -
Pieczenie ciasta drożdżowego
Wstawić blachę do nagrzanego piekarnika na środkową półkę. Piec ok. 25–35 minut, aż wierzch się równomiernie zarumieni na złoto. Pod koniec warto kontrolować – każdy piekarnik piecze trochę inaczej. Dla pewności można sprawdzić patyczkiem w środku: po wyjęciu powinien być suchy, bez śladów surowego ciasta (dopuszczalna jest lekko wilgotna okruszka). -
Studzenie i krojenie
Po upieczeniu wyjąć blachę na kratkę. Zostawić ciasto w formie na 10–15 minut, aby lekko przestygło i „osiadło”, dopiero potem wyjąć (jeśli nie ma papieru) i przełożyć na kratkę do całkowitego wystudzenia. Kroić dopiero, gdy ciasto jest przynajmniej letnie – zbyt gorące może wydawać się „ciężkie” i lekko zakalcowate, choć jest dopieczone.
Składniki na ciasto drożdżowe powinny mieć zbliżoną temperaturę (pokojową), a mleko musi być tylko letnie, nigdy gorące. Przegrzane mleko lub lodowate jajka to częsty powód, dla którego ciasto rośnie słabo albo wcale.
Wartości odżywcze prostego ciasta drożdżowego
Orientacyjnie, przy podziale blachy na 20 porcji (bez owoców i kruszonki):
– Energia: ok. 190–210 kcal na kawałek
– Białko: ok. 5 g
– Tłuszcz: ok. 6–7 g
– Węglowodany: ok. 30–33 g
– Błonnik: ok. 1–2 g
Dodanie kruszonki i owoców zwiększy nieco kaloryczność (głównie przez dodatkowy cukier i tłuszcz), ale też poprawi sytość jednego kawałka. Przy większej liczbie porcji wartości odpowiednio się obniżą.
Jak podawać ciasto drożdżowe z blachy
Najprościej – pokroić w duże, prostokątne kawałki i podawać jeszcze lekko ciepłe. Świetnie sprawdza się po prostu z kubkiem mleka, kakao lub kawy zbożowej. W wersji „śniadaniowej” dobrze smakuje przekrojone na pół i posmarowane cienką warstwą masła lub konfitury morelowej.
Jeśli wierzch jest bez kruszonki, można przed samym podaniem oprószyć go cukrem pudrem. W bardziej deserowej odsłonie ciasto drożdżowe dobrze znosi też polanie lukrem cytrynowym (cukier puder + sok z cytryny + odrobina wody) – szczególnie, gdy w środku są kwaśniejsze owoce, jak rabarbar czy wiśnie.
Przechowywanie ciasta drożdżowego
Jak długo zachowuje świeżość i w jakich warunkach
Świeże, dobrze upieczone ciasto drożdżowe pozostaje miękkie przez ok. 2–3 dni, jeśli jest odpowiednio przechowywane. Najlepiej zawinąć je w bawełnianą ściereczkę lub papier śniadaniowy i trzymać w temperaturze pokojowej, z dala od źródeł ciepła i słońca. W szczelnych pojemnikach plastikowych może szybciej się „zapocić” i tracić strukturę, dlatego lepsza jest przewiewna, ale chroniąca przed wysychaniem osłona.
Mrożenie ciasta drożdżowego
Ciasto drożdżowe bardzo dobrze znosi mrożenie, co jest wygodne przy dużej blaszce. Najlepiej zamrażać je już pokrojone na porcje. Każdy kawałek można osobno zawinąć w folię spożywczą lub włożyć warstwowo, przekładając papierem do pieczenia, do szczelnego pojemnika.
W zamrażarce ciasto spokojnie wytrzyma do 2–3 miesięcy. Odmraża się najlepiej w temperaturze pokojowej (ok. 1–2 godziny), a przed podaniem można wstawić na kilka minut do piekarnika nagrzanego do 120–140°C, aby odzyskało miękkość i aromat świeżo pieczonego wypieku.
Najczęstsze błędy przy cieście drożdżowym na dużą blachę
Problem z wyrastaniem ciasta drożdżowego
Jeśli ciasto rośnie słabo albo wcale, najczęstsze powody to: zbyt gorące mleko, które zabiło drożdże, za zimne składniki (zwłaszcza jajka), przeterminowane drożdże albo zbyt mała ilość czasu na wyrastanie. W chłodnym mieszkaniu warto wydłużyć pierwsze wyrastanie nawet do 1,5 godziny i znaleźć cieplejsze miejsce – np. blisko (ale nie na) kaloryfera lub w piekarniku nagrzanym wcześniej do 30°C i wyłączonym.
Warto też pamiętać, że ciasto z większą ilością cukru i tłuszczu rośnie nieco wolniej, więc przy pełnej porcji masła i cukru, jak w tym przepisie, cierpliwość naprawdę się opłaca.
Za suche lub zbite ciasto po upieczeniu
Zbyt suche ciasto to zwykle efekt zbyt długiego pieczenia lub zbyt wysokiej temperatury. Jeśli piekarnik mocno przypieka od góry, można pod koniec pieczenia przykryć ciasto luźno folią aluminiową, aby skórka nie zdążyła się zbyt mocno przyrumienić, zanim środek się dopiecze. Z kolei zbita, ciężka struktura często wynika z niedostatecznego wyrabiania lub za dużej ilości mąki dosypywanej „na oko” przy formowaniu.
Ciasto przed wyrośnięciem może wydawać się dość miękkie i lekko klejące – to w porządku. Dosypywanie mąki, aby było zupełnie „suche” pod dłonią, kończy się twardym wypiekiem.
Zapadnięty środek lub zakalec
Jeśli środek ciasta się zapada, powodem bywa zbyt wczesne wyjęcie z piekarnika (niedopieczony środek) albo gwałtowna zmiana temperatury – np. otwieranie drzwiczek w pierwszych minutach pieczenia. W przypadku ciast z dużą ilością soczystych owoców nadmiar soku również może dodać wilgoci w środku – owoce warto wtedy lekko oprószyć mąką lub mąką ziemniaczaną przed ułożeniem na wierzchu.
Bez owoców ten prosty wariant na dużą blachę jest mało kapryśny – przy zachowaniu temperatury 180°C i czasie ok. 30 minut, patyczek w środku zwykle wychodzi suchy, a ciasto trzyma ładny, równy kształt.