Ten przepis powinny wypróbować osoby, które chcą podać na świątecznym stole prawdziwy kompot wigilijny z suszu, bez przesadnej słodyczy i bez mętnego, płaskiego smaku. Dobrze zrobiony kompot ma być ciemny, wyraźnie owocowy, lekko korzenny i delikatnie dymny od suszonych śliwek. Nie potrzebuje wielu składników, ale wymaga właściwej kolejności i spokojnego gotowania. Taki napój najlepiej przygotować z wyprzedzeniem, bo po kilku godzinach smakuje po prostu lepiej.
Składniki na kompot wigilijny tradycyjny i aromatyczny
Podane proporcje wystarczą na około 2,5–3 litry kompotu, czyli na rodzinny obiad wigilijny dla 8–10 osób. Jeśli kompot ma stać na stole dłużej, warto od razu zrobić większą porcję.
- 300 g suszonych śliwek, najlepiej lekko wędzonych
- 150 g suszonych jabłek
- 100 g suszonych gruszek
- 50 g suszonych moreli – opcjonalnie, dla łagodniejszej nuty
- 2,7 l wody
- 1 laska cynamonu
- 4–5 goździków
- 2–3 ziarenka ziela angielskiego – nie więcej
- skórka obrana cienko z 1/2 pomarańczy, bez białej części
- 2–3 łyżki miodu albo 2–4 łyżki cukru, do smaku
- 1–2 łyżki soku z cytryny, jeśli kompot ma być mniej mdły
Przygotowanie kompotu wigilijnego z suszu
- Suszone owoce przebrać. Jeśli są mocno zakurzone albo bardzo przesuszone, przepłukać je krótko na sicie pod letnią wodą. Nie moczyć ich osobno przez noc, jeśli używane są dobrej jakości owoce – wystarczy gotowanie i późniejsze studzenie. Wyjątkiem są bardzo twarde gruszki; wtedy można je zalać ciepłą wodą na 30 minut.
- Do dużego garnka wlać wodę, dodać śliwki, jabłka, gruszki i morele. Dorzucić laskę cynamonu, goździki, ziele angielskie oraz skórkę z pomarańczy. Garnek postawić na średnim ogniu i doprowadzić prawie do wrzenia.
- Gdy na powierzchni pojawią się pierwsze wyraźne bąbelki, zmniejszyć ogień do minimum. Kompot powinien tylko lekko „mrugać”, nie gotować się gwałtownie. Wtedy owoce oddają smak do wywaru, ale się nie rozpadają i nie robi się cierpka goryczka.
- Gotować pod lekko uchyloną pokrywką przez 35–45 minut. Po około 25 minutach spróbować wywaru. Jeśli smak jest już wyraźnie owocowy, ale jeszcze trochę za lekki, zostawić na małym ogniu do końca. Jeśli płyn szybko odparowuje, można dolać odrobinę gorącej wody.
- Zdjąć garnek z ognia i odstawić kompot na co najmniej 2 godziny, a najlepiej na całą noc. To ważny etap. Na świeżo po ugotowaniu smak bywa rozproszony, a po odpoczynku robi się głębszy i bardziej ułożony.
- Po przestudzeniu wyjąć laskę cynamonu, goździki, ziele angielskie i skórkę pomarańczową. Dodać miód albo cukier – najlepiej stopniowo, mieszając i próbując. Na końcu można wlać 1–2 łyżki soku z cytryny, jeśli kompot wydaje się zbyt ciężki albo za mało wyrazisty.
- Przed podaniem kompot lekko podgrzać albo serwować w temperaturze pokojowej. Nie trzeba go przecedzać całkowicie. Kilka miękkich śliwek czy plasterków jabłek w szklance wygląda dobrze i daje więcej smaku.
Najlepszy efekt daje powolne gotowanie i długie studzenie. Przy mocnym bulgotaniu kompot traci aromat, a suszone owoce robią się papierowe albo rozpadnięte.
Jak wydobyć pełny smak kompotu wigilijnego
W tym napoju bardzo łatwo przesadzić z przyprawami. Cynamon ma wspierać susz, a nie przykrywać śliwki i jabłka. To samo dotyczy goździków. Cztery albo pięć sztuk w garnku tej wielkości w zupełności wystarczy. Przy większej ilości kompot szybko zaczyna smakować jak świąteczna herbata, a nie klasyczny wigilijny napój.
Duże znaczenie ma też rodzaj suszu. Najlepiej sprawdza się mieszanka oparta głównie na śliwkach, jabłkach i gruszkach. Morele są dodatkiem, nie podstawą. Jeśli susz zawiera sporo egzotycznych owoców, hibiskus albo aromaty, kompot traci tradycyjny charakter. Dobrze wybierać owoce bez dodatku oleju, syropu glukozowego i konserwantów, zwłaszcza jeśli mają gotować się długo.
Jakie śliwki do kompotu wigilijnego wybrać
Najlepsze są suszone śliwki całe, miękkie, z wyraźnym zapachem owocu. Lekkie podwędzenie działa na plus, bo daje ten charakterystyczny, głęboki aromat kojarzony z kompotem podawanym w święta. Nie warto jednak brać śliwek bardzo mocno wędzonych, bo zdominują cały garnek i wyjdzie napój bardziej „dymny” niż owocowy.
Jeśli dostępne są tylko śliwki bardzo suche i twarde, dobrze wrzucić je do garnka 10 minut wcześniej niż pozostałe owoce. Dzięki temu zdążą oddać smak i zmięknąć. W przypadku miękkich śliwek paczkowanych wszystkie owoce można gotować razem od początku.
Śliwki z pestką dają odrobinę więcej aromatu, ale nie jest to obowiązek. Bez pestek kompot wychodzi równie dobry, a jest wygodniejszy przy podawaniu.
Czy kompot z suszu słodzić i kiedy to zrobić
Nie ma sensu słodzić kompotu od razu po nastawieniu. Na początku wywar jest zbyt wodnisty i trudno ocenić, ile słodyczy będzie naprawdę potrzebne. Po wystudzeniu smak się zagęszcza i często okazuje się, że wystarczy symboliczna ilość miodu albo cukru.
Miód najlepiej dodawać do ciepłego, ale nie wrzącego kompotu. Przy wysokiej temperaturze jego aromat robi się słabszy. Cukier można wsypać wcześniej, ale wygodniej doprawić nim napój na końcu, po spróbowaniu. W tradycyjnej wersji kompot nie powinien być ulepkowaty. Ma być słodkawy, lecz nadal wytrawny w odbiorze.
Jeśli susz był bardzo słodki, szczególnie z morelami, dobrym ruchem jest kilka kropel soku z cytryny. Nie po to, żeby napój był kwaśny, tylko żeby smak zrobił się czystszy.
Pomarańcza ma tylko zaznaczyć aromat. Wystarczy cienko obrana skórka z połowy owocu. Biała część daje gorycz i potrafi zepsuć cały garnek.
Najczęstsze błędy przy gotowaniu kompotu z suszu
Najczęściej psuje go nadmiar dodatków. Gdy do garnka trafiają cynamon, goździki, anyż, wanilia, miód, sok pomarańczowy i jeszcze imbir, robi się z tego korzenny napój świąteczny, ale nie tradycyjny kompot wigilijny. Tu powinien prowadzić smak suszonych owoców.
Drugim błędem jest zbyt krótki czas odpoczynku. Kompot ugotowany i od razu podany będzie poprawny, ale płaski. Minimum to 2 godziny, a najlepiej chłodna noc. Wtedy śliwki oddają więcej dymnej nuty, jabłka zaokrąglają smak, a przyprawy się uspokajają.
Zdarza się też gotowanie na dużym ogniu, „żeby było szybciej”. To działa odwrotnie. Owoce pękają, płyn mętnieje, część aromatu ucieka z parą i zostaje ciężki, rozwodniony efekt. Lepiej poświęcić 10 minut więcej i trzymać spokojny ogień.
Podawanie i przechowywanie kompotu wigilijnego
Kompot z suszu można podawać na ciepło, letnio albo w temperaturze pokojowej. Do wieczerzy wigilijnej najczęściej najlepiej sprawdza się lekko ciepły, bo wtedy aromat jest najmocniej wyczuwalny, ale nie przypomina zwykłej herbaty. W szklankach dobrze zostawić po kilka kawałków owoców, szczególnie śliwek i gruszek.
Po całkowitym wystudzeniu kompot należy przełożyć do chłodnego miejsca. W lodówce spokojnie wytrzyma 3–4 dni. Z czasem zwykle robi się jeszcze lepszy, choć po dwóch dniach warto sprawdzić, czy nie potrzebuje odrobiny gorącej wody, jeśli zbyt mocno się skoncentrował. Owoce z kompotu można zjeść osobno albo dodać do owsianki czy świątecznego deseru.
Wartości odżywcze kompotu wigilijnego
Kompot z suszu nie jest napojem lekkim jak woda z cytryną, ale też nie musi być bardzo kaloryczny. Wiele zależy od ilości dodanego cukru lub miodu. Sama baza z suszonych owoców dostarcza naturalnych cukrów, trochę błonnika rozpuszczalnego oraz niewielkich ilości potasu i innych składników mineralnych obecnych w śliwkach, jabłkach i gruszkach.
Szklanka 250 ml niesłodzonego lub lekko dosłodzonego kompotu to zwykle około 50–90 kcal. Jeśli w szklance znajdzie się również porcja owoców, wartość kaloryczna będzie wyższa. To nadal napój, który dobrze wpisuje się w świąteczne menu, zwłaszcza że zwykle pije się go w niewielkiej ilości i nie potrzebuje tłustych dodatków.